Koło 3

KOŁO  NR  3   PRZY MASZYNACH  ELEKTRYCZNYCH CELMA SA W CIESZYNIE 

Początki istnienia Koła PTTK nr 3 przy ME CELMA SA w Cieszynie  sięgają  jesieni 1952 roku. Wtedy to, mała grupa zapaleńców skupiona wokół Emila Wilczyńskiego, składająca się z 9 osób odbyła w dniu 15.10.1952r.  pierwsze spotkanie. Prace organizacyjne trwały kilka miesięcy i zakończone zostały ukonstytuowaniem się  Koła PTTK nr 3 przy Fabryce Maszyn Elektrycznych Celma w Cieszynie w dniu 19.05.1953r.. Tym samym zostało zarejestrowane w Oddziałe PTTK  „ Beskid Śląski” w Cieszynie. Jego pierwszym prezesem został Stanisław Cienciała. Do kolejnego  wyboru Zarządu  Koła  dochodzi w dniu 21.01.1954r. , którego prezesem został Władysław Jadamus. W kolejnych latach prezesami  Koła byli: Tadeusz Sikora (1955-1957), Mieczysław Korcz (1958), Tadeusz Sikora (1959-1964), Władysław Jadamus (1965-1969), Michał Pilch (1969-1987), Marian Foltyn (1987-1995), Gustaw Rakowski (1996), Janusz Kolarczyk (1997-nadal).

W pierwszym roku działalności, Koło liczyło  23 członków. Już w 1965 roku Koło liczyło 395 członków a w cztery lata później ich liczba przekroczyła 600. Członkami Koła byli również uczniowie szkoły  przyzakładowej.

Już od samego początku Zarząd i Członkowie Koła przejawiali znaczną inicjatywę, byli żarliwi i elastyczni w swych poczynaniach, umiejący dostosować się do aktualnych potrzeb, wychodzący na przeciw  inicjatywom  PTTK , administracji  i organizacji społecznych w Fabryce oraz innymi Kołom PTTK .  Zarząd Koła dużym nakładem pracy społecznej zdołał zorganizować własne obiekty:  Stację Turystyczną na Tule (1955-1956), Stację Turystyczną na „ Soszowie”(1955-1958), Stację Turystyczną na „ Kozińcach”(1956-1959), obozowisko kampingowe w Wiśle Uzdrowisku (1959), schronisko samoobsługowe „ Bacówka” na Małym Stożku (1961 ) oraz wypożyczalnię sprzętu turystycznego.

Należy wspomnieć również o kontaktach Koła  z innymi Oddziałami PTTK w kraju- utrzymywano kontakty z Kołem  przy Stoczni Gdańskiej oraz  Oddziałem PTTK przy Zakładach „ Cegielskiego”  w Poznaniu. Współpracowano również z Zarządem Okręgowego Związku Zawodowego Metalowców w Katowicach. W 1960 r. Koło PTTK nr 3 zostało uznane za najlepsze w branży Związku Zawodowego Metalowców.

Członków Koła cechuje duże poczucie więzi z wszystkimi turystami. Na apel Zarządu Głównego PTTK , Koło nr 3 jako jedno z pierwszych w kraju wykupiło cegiełki na budowę schroniska w Wieżycy i Widełkach oraz zebrało znaczną sumę pieniędzy na odbudowę spalonego schroniska na Hali Gąsienicowej.

Efektem prac Zarządu Koła  było powołanie do życia Sekcji Turystyki Kwalifikowanej.

Sekcja Turystyki Górskiej  została założona 23.01.1954 roku. Jej przewodniczącymi w pierwszych latach działalności byli: Władysław Jadamus, Zbigniew Folwarczny, Karol Gomola, Karol Gilar oraz Michał Pilch. Sekcja zorganizowała wiele wycieczek górskiech , praktycznie we wszystkie partie gór Polski. Była też organizatorem Okręgowych Rajdów Górskich Metalowców, a w okresie późniejszym rajdów wielodyscyplinowych. W latach 1960-1966 odbyło się ich  siedem. Od 1962 roku nazwę Okręgowy Rajd Górski zamieniono na Okręgowy Zlot Turystyczny. Powodzenie tych imprez obrazuje  zestawienie:

1960r.-  Pierwszy  Okręgowy Rajd Górski Metalowcą z metą na Soszowie z udziałem 700            turystów górskich,

1961r.-Drugi Okręgowy Rajd Górski z metą na Baraniej Górze(  z metą pośrednią na Stecówce) z udziałem  465 turystów górskich i kolarzy ,

1962r.- Trzeci Okręgowy Zlot Turystyczny na szlakach Ziemi Cieszyńskiej z metą w Górkach Wielkich ( meta pośrednia w Brennej) z udziałem turystów górskich, kolarzy i motorowców- łącznie około 150 osób,

1963r.-Czwarty Okręgowy Zlot Turystyczny na szlakach Ziemi Cieszyńskiej z metą w Ustroniu Dobce z udziałem turystów górskich, kolarzy i motorowców- łącznie 330 osób,

1964r.- Piąty Okręgowy Zlot Turystyczny na szlakach Ziemi Cieszyńskiej z metą w Koniakowie z udziałem trzech dyscyplin turystycznych – łącznie 600 osób,

1965r.-Szósty Okręgowy Zlot Turystyczny na szlakach Ziemi Cieszyńskiej z metą  na Równicy z udziałem trzech dyscyplin turystycznych – łącznie 530 osób,

1966r.- Siódmy Okręgowy Zlot Turystyczny Metalowców z metą w Węgierskiej Górce z udziałem trzech dyscyplin  – łącznie 490 osób,

Począwszy od czwartego Zlotu,  imprezy te były organizowane wspólnie z Miejskim Kołem PTTK w Cieszynie, które równolegle rozpoczęło organizować  rajdy motorowerowe.

W następnych latach przystąpiono do organizowania imprez o charakterze bardziej lokalnym, przede wszystkim dla załogi Fabryki. Zorganizowana w 1967 roku „Sobótka” w Istebnej Zaolziu  zgromadziła 370 pracowników i członków ich rodzin.

Z Sekcji Turystyki Górskiej wywodzi się szeroko znana grupa rajdowa „Michasie”. Powstała w 1968 roku i należała do jednej z najpopularniejszych grup tego typu na szlakach naszych gór. Grupa ta dziś już nie istnieje, ale z czasów jej świetności pozostała piękna Kronika , która daje świadectwo wysokiej kultury turystycznej jej członków i pomysłów na spędzanie wolnego czasu . Prowadzący od 1977r.  Sekcję Turystyki Górskiej  Karol Bojda, przy aprobacie pozostałych jej członków, przeforsował swoją wizję turystyki. Wykorzystując sprzyjający klimat w  Zakładzie i poparcie współpracujących organizacji, zaproponował  program , który zakładał w większej mierze wykorzystanie zakładowych środków transportu do regularnych wyjazdów na wycieczki górskie. Następnymi  Jego pomysłami był „Proporczyk”, nazwa dla Sekcji Turystyki Górskiej, oraz specjalna , trzystopniowa odznaka turystyki kwalifikowanej. Jest ona bodaj jedyną w Polsce odznaką zakładowej Sekcji Górskiej Koła PTTK. Sekcja w 1978 roku przybrała nazwę  „ Człapoki” a wspomnianą odznakę- wg  projektu Stefanii Bojdy  a wykonana przez Antoniego Palicę- wprowadzono w 1979 roku. Regulamin odznaki jest bardzo prosty- liczy się uczestnictwo w organizowanych wycieczkach, i tak:

I stopień – 25 wycieczek –odznaka z tłem zielonym,

II stopień -50 wycieczek- odznaka z tłem białym,

III stopień- 100 wycieczek- odznaka z tłem czerwonym.

Po 2000 roku wprowadzono jeszcze  2 odznaki za udział w 200 i 500 wycieczkach.

Odznaki są wręczane wraz z legitymacją na kolejnej wycieczce , w której uczestnik bierze udział.

Przewodnicy, którzy prowadzili i prowadzą wycieczki rekrutowali  się przeważnie z Koła nr 3. Większość wycieczek  prowadził sam założyciel „ Człapoków” Karol Bojda, któremu udało się osiągnąć cel, którym było i jest systematyczne uprawianie turystyki oraz poznawanie piękna polskich gór.  W kolejności wycieczki oprowadzali również ( a niektórzy prowadzą je również dzisiaj) : Karol Chmiel, Stanisław Kawęcki, Michał Pilch, Jan Żywioł , Mieczysław Prawdzik oraz Marek Schmidt. Opisy z wszystkich wycieczek znajdują się w Kronice , która obejmuje już 8 tomów. Opisy dostarczają sami uczestnicy , raz wskazani przez los, częściej jednak „palcem” przewodnika. Wszystko jest pięknie ilustrowane rysunkami, wycinkami barwnych pocztówek, pieczątkami z tras, oraz specjalnie na daną okoliczność, wykonanymi techniką linorytu  stemplami , autorstwa również „ człapoka” Jana Koniecznego. Do gromadzenia zdjęć służy pokaźny album.

W pierwszych latach istnienia „Człapoków” najbardziej wytrwałymi piechurami górskich  wypraw byli : Jan Konieczny, Władysław Biegun, Jan Biegun, Elżbieta Szwarc, Stefania Bojda, Janusz Kożusznik, Zbigniew Dylong, Tomasz i Danuta Żywioł, Marta Grzybek, Henryk Matuszek, Teresa Kołodziej, Monika Cyba.

Sekcja Turystyki Masowej w  latach 1955-1958 obejmowała zakres pracy dwóch sekcji: Krajoznawczej i Sekcji Wczasów Świątecznych. Od 1959 r. istnieje jako  Sekcja Krajoznawcza. Jej przewodniczącymi byli kolejno: Feliks Lebiedzik, Ludwika Zambrowska, Mieczysław Korcz, Karol Gilar, Edward Wałga, Stanisław Szlauer, Bronisław Kasperlik, Janusz Niemiec.  Od samego początku istnienia Koła nr 3 Zarząd starał się nadać odpowiednią rangę Sekcji Krajoznawczej, gdyż miała ona istotne znaczenie rekreacyjne, wychowawcze i poznawcze.  O wielkim zaufaniu do Koła PTTK  świadczy zarządzenie wydane w 1956 roku przez Dyrektora Naczelnego „Celmy” – Bronisława Czumę, uznające  Koło PTTK jako jedynego organizatora wycieczek  na terenie fabryki. Pierwsze wycieczki odbywały się samochodami ciężarowymi, potem wykonanym systemem   gospodarczym autobusem „International”, a następnie autobusami „San” i  „ Jelcz”.  Największą ilość wycieczek – 64   zanotowano w roku 1968 z udziałem 3214 uczestników. Do niezwykle udanych należały wycieczki z cyklu „ Poznaj swój kraj”. Co roku organizowane były w inne zakątki kraju. Poza tym organizowano wycieczki typu szkoleniowego oraz  wycieczki okolicznościowe: szlakiem 1000- lecia państwa polskiego oraz do Poronina i Krakowa.

Ścisły związek z  Sekcją Krajoznawczą miała- Sekcja Propagandy Turystyki, założona w 1955r., która scaliła się w 1960 roku z Sekcją fotograficzną.  Jej przewodniczącymi byli : Tadeusz Sikora, Władysław  Sosna oraz Józef Zahradnik. Do zadań Sekcji należało opracowywanie gazetek  i artykułów do prasy , zajmowanie się zagadnieniami ochrony zabytków i przyrody, prowadzenie audycji w radiowęźle  fabrycznym, organizowanie „wieczornic” krajoznawczych , wystaw oraz konkursów fotograficznych.   Sekcja zainicjowała w 1957 roku założenie przy oddziale PTTK  w Cieszynie Komisji Ochrony Przyrody i Opieki nad Zabytkami. Z okazji 10 lecia i 15 lecia Koła nr 3 została opracowana i drukiem wydana specjalna ulotka okolicznościowa dla całej załogi ”Celmy”.  Na uwagę  zasługuje największe osiągnięcie Sekcji- wydawanie biuletynu Koła „ Na  szlakach”. Pierwszy numer tego biuletynu został wydany 12.08.1959r. w nakładzie 85 egzemplarzy, a z okazji 40 lecia   schroniska „ Na Stożku”  – 500 egzemplarzy. Biuletyn ten spotkał się z bardzo życzliwym przyjęciem i doczekał się wielu pochlebnych recenzji , nie tylko w prasie lokalnej .  Organ  ZG PTTK Komisji Turystyki Górskiej „ Wierchy” zaliczył go do najlepszych tego rodzaju wydawnictw w kraju i napisał:  „ Cieszyńskie ” Na szlakach”- to przykład rzetelnej pracy terenowej, odzwierciedlający codzienne życie wzorowego ośrodka PTTK z wszystkimi jego kłopotami, osiągnięciami i potrzebami. Należałoby sobie życzyć, aby inne środowiska PTTK poszły za pięknym przykładem Cieszyna i jego pracy wydawniczej. Kolegium redakcyjnemu „ Na szlakach „ i jego przewodniczącemu Władysławowi Sośnie życzymy dalszych sukcesów. „. Do  dnia  25.11.1974 wydano łącznie 17 numerów biuletynu „ Na szlakach”.

Sekcja Turystyki Kolarskiej   powstała w 1954 roku. Jej pierwszymi przewodniczącymi byli Stanisław Korcz  a następnie  Władysław Lasota. Sekcja ta w latach 1959 do 1962 przestaje istnieć. Po reaktywacji Sekcji w 1963 roku  przewodniczącym został Władysław Sosna.  Największe powodzenie miały wycieczki kolarskie w 1965 roku, kiedy to zorganizowano ich 11 oraz wzięto udział w 4 rajdach. Do dobrych  tradycji należy udział celmowskich  kolarzy w dorocznych Ogólnopolskich Rajdach Kolarskich PTTK  CRZZ.  Każdego roku organizowano je w innych regionach kraju.  Najwięcej kolarzy ( 132) zjawiło się na mecie II Okręgowego Rajdu Górskiego Metalowców z metą na Stecówce. Od 1966 r. Sekcja Kolarzy została przejęta przez Turystyczny Klub Kolarski „Ondraszek” przy Oddziale  PTTK.

Sekcja Turystyki Narciarskiej  powstała 23 stycznia 1954r. . Jej celem byłą popularyzacja narciarstwa zjazdowego oraz śladowego. Jej przewodniczącymi byli kolejno: Antoni Michalski, Ludwik Legierski,  Gabriel Filary, Paweł Witala oraz Jan Rucki. Zarząd tej Sekcji był inicjatorem zawodów narciarskich pracowników Celmy , a od 1968 roku zawodów o „ Puchar Bacówki” w konkurencji slalom gigant.

W dorobku Sekcji Narciarskiej  należy wymienić  trzykrotnie zdobyte pierwsze miejsca w Rajdach Metalowców , oraz pierwsze miejsce w rajdzie zorganizowanym  na okoliczność 50 lecia istnienia Oddziału PTTK w Cieszynie. Z inicjatywy Pawła Witali  28 lutego 1982 roku zostały zorganizowane pierwsze zawody o „ Fajkę Bacy” na nartach śladowych i biegowych. W sumie od 1982 . do 1986r. zorganizowano 6 biegów , w których średnio uczestniczyło około 25 osób. Duży wkład w organizowanie zawodów i biegów mieli: Paweł Witala, Jan Zoń, Aleksader Kluz, Wiktor Biesok, Jan Rucki, Jan Morawiec, Joachim Nikiel oraz Jan Pilch.  Członkowie Sekcji brali również czynny udział w imprezach narciarskich innych Kół PTTK, takich jak „ Puchar Starego Gronia”i „ Rajd Szczytami Beskidów”. Z  inicjatywy Zarządu Sekcji powstał wyciąg narciarski zaczepowy koło schroniska na „ Bacówce” co znacznie zwiększyło atrakcyjnośc zimowego pobytu w schronisku. Wszystkie prace związane z konstrukcja, wykonaniem i zainstalowaniem urządzeń wykonane zostały  społecznie.  Organizowane były również  zimowiska w schronisku na „ Bacówce”, w których w latach 1988-1992 wzięło udział 92 uczestników. Wielu młodych narciarzy , pod wprawnym okiem Pawła Witali zdobywało pierwsze szlify narciarskie na stokach góry „ Stożek”. Jeszcze początkiem lat 90- tych Jan Rucki organizował sobotnio-niedzielne wyjazdy narciarskie  na stoki „ Stożka”, które odbywały się autobusem zakładowym Celmy.  Zarząd  inicjował również wycieczki na skoki narciarskie oraz igrzyska do Zakopanego.

Sekcja Turystyki Żeglarskiej  została  założona 6 lipca  1955r. , wpierw jako  Sekcja Turystyki Wodnej, i skupiała kajakarzy  i żeglarzy.  W 1957 roku wyodrębniła się Sekcja Kajakowa, która istniała do 1962 roku. Jej przewodniczącym był Stanisław Szlauer, a następnie Eugeniusz Błędowski. Natomiast pierwszym przewodniczącym  Sekcji Żeglarskiej  był Tadeusz Sikora. Gdy w Goczałkowicach wybudowano zbiornik wodny, zakupiono łodzie i rozpoczęto szkolenia żeglarskie. Pierwsza stanica żeglarska powstała w  1958 roku w Wiśle Małej, a 1960r. przeprowadzono ją do Wisły Wielkiej.  Najwybitniejszymi działaczami  Sekcji Żeglarskiej  byli:  Zygmunt Dorywała, Bogdan Halicki, Wiesław Ocetkiewicz, Jerzy Nowak, Walenty Grzybek oraz Andrzej Szalbot. Od 1965 r. zasadniczą działalność żeglarską przejął Klub Żeglarski „ Sternik” przy Oddziale PTTK w Cieszynie, który składał się z Sekcji Żeglarskich z „Celmy”,” Cefany”,” Elektrometalu”,” Polifarbu-Cieszyn” i Koła Miejskiego.  Od chwili , kiedy pojawiły się problemy z korzystaniem z akwenu goczałkowickiego, część sprzętu żeglarskiego przetransportowano na Mazury, by tam w okresie lata spędzać czas na dwu tygodniowych rejsach. W latach 80- tych Sekcja Turystyki Żeglarskiej w Celmie przestała istnieć , a jej dotychczasowi członkowie zostali członkami Klubu Żeglarskiego „ Sternik”.

Sekcja Turystyki Motorowej  została powołana w 1958 roku. Funkcję przewodniczących sprawowali : Stanisław Korcz, Tadeusz Tomala, Tadeusz Danel oraz Władysław Szczypka. W 1960 roku zorganizowano 38 wycieczek z udziałem 268 uczestników. Sekcja organizowała wielodniowe wycieczki na Mazury, w Bieszczady oraz do Ziemi Kłodzkiej.

Poza wyżej wymienionymi  sekcjami działały również:  Sekcja Wysokogórska (1963) ,Sekcja Turystyki Zagranicznej (1963), Sekcja Zagospodarowania Terenu(1956), Zespół Przewodnicki (1960) oraz  Koło Przewodników Zakładowych(1966).

Lata 90 –te ubiegłego stulecia, to trudny okres dla Koła PTTK nr 3. Restrukturyzacja firmy spowodowała, że wielu członków Koła odeszło z firmy na wcześniejsze emerytury, do innych Kół PTTK  i  zrezygnowało z przynależności do Koła. W latach 2001- 2009 nastąpiła stopniowa reaktywacja Koła, do którego zaczęli wstępować nie tylko młodzi adepci turystyki.  Obecnie Koło liczy  48 członków.   Odżyła turystyka powszechna. Co roku  zarząd Koła organizuje dla jego członków, pracowników firmy wraz z rodzinami oraz dla sympatyków górskich wycieczek „ Złazy Celmowców”  z  metą  przy schronisku „ Bacówka” na Małym Stożku. W 2009 roku odbył się kolejny , ósmy „Złaz Górski Celmowców” , który cieszy się coraz większą popularnością.

Członkowie Koła oraz pracownicy firmy , od kilku lat biorą czynny udział w Rajdach Górskich organizowanych przez Grupę Cantoni , obecnego właściciela Celmy. W wrześniu 2005 roku , w organizowanym  w Wiśle Czarne „ Rajdzie Górskim” wzięło udział 270 uczestników. Z inicjatywy Zarządu Koła co roku organizowane są wycieczki z cyklu „ Odkrywamy Polskę na nowo”. Nazwa ta nie jest przypadkowa, albowiem Polska widziana ponownie, często po wielu latach ma inny wymiar, jest piękniejsza , z wszystkimi jej cudownymi miejscami, przyrodą i dziedzictwem kulturowym. Wycieczki odbyły się  w Pieniny, Tatry, Bieszczady, Sudety,  do Puszczy Białowieskiej oraz  do  „Trójkąta  Lubelskiego”, zwiedzono takie miasta jak: Sandomierz, Kazimierz Dolny, Puławy, Sanok i Kłodzko. W maju 2008 roku zorganizowano wycieczkę do Słowenii i Chorwacji. Zwiedzono tam Jaskinię Postojną, Park Narodowy Welka Paklenica oraz PN Plitwickie Jeziora. Działalność Koła w 2008 roku w liczbach przedstawia się następująco: – zorganizowano 110 imprez  i wycieczek turystyki kwalifikowanej , w tym  82 piesze górskie   oraz  28 pieszych nizinnych , w których uczestniczyło łącznie  1441 osób,  w tym 110 młodzieży szkolnej; – zorganizowano 2 imprezy w ramach  turystyki powszechnej z udziałem 70 osób.

Idee zarządu i członków Koła PTTK nr 3  pozostają zawsze niezmienne, to pragnienia aby wędrowanie , szacunek dla otaczającej przyrody, poznawanie nowych miejsc i odkrywanie ojczyzny na nowo,  stanowiły drogowskaz dla innych w odnawianiu dawnych związków człowieka z naturą i nowemu na nią  spojrzeniu. „ …o góry nasze Beskidy- najcudowniejsze w świecie! Stoicie dumne w swej krasie i wiecznej zieleni  jakoby straż graniczna przed progiem  niebiosów- Jesteście ziemi śląskiej najpiękniejszą z pieśni,  śpiewaną szumem lasów po zboczach… Spragnieni pokrzepienia, ku wam idziemy wędrowcy, po zgiełku dnia powszedniego odnaleźć samych siebie-  Spokoju i mądrości niestrudzeni łowcy szukamy ciszy zgubnej- w błękitnych szczytach  na niebie.” (fragment wiersza „ Pochwała Beskidów” Janiny Zabierzewskiej)

Na długi i bogaty dorobek Koła PTTK nr 3  wpłynęła aktywność i zaangażowanie wszystkich jego członków,  dobra współpraca z  zarządem Oddziału PTTK „ Beskid Śląski” w Cieszynie oraz  przychylność decydentów „Celmy”,  którzy wspierali i nadal wspierają inicjatywy zarządu Koła.

Autor  niniejszej publikacji  serdecznie dziękuje za udostępnienie  materiałów dotyczących historii Koła PTTK nr 3 :  Władysławowi Sośnie, Karolowi  Bojdzie, Michałowi  Pilchowi, Karolowi  Chmielowi oraz Janowi Koniecznemu.

Janusz Kolarczyk

 Od 2017 roku Zarząd Koła nr 3 działa w następującym składzie: Prezes  Koła – Jacek Matuszyński; V-ce Prezes  – Janusz Kolarczyk; Skarbnik – Waldemar Lipsa; Sekretarz – Adam Cieślar; Członek Zarządu – Cieślar Zbigniew

Komisja Rewizyjna : Prezes – Wiesław Brudny; Wiceprezes – Marcin Lipsa: Sekretarz – Milena Czopek

Uzupełnienie – Ryszard Syrokosz 8.03.2017 r.